عبد الحي حبيبى

847

تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى )

از كتب مولفه دودمان آل شاكر در حدود 15 كتابرا در فروع مختلف رياضى و هندسه ذكر كرده‌اند « 1 » و گويند كه مامون عباسى به محمد بن موسى امر داد ، كه كتاب ساده و عام فهمى را در جبر و مقابله بنويسد ، و نخستين بار جبر و مقابله را در هندسه به كار بردند ، و در رياضيات اين مسائل اساسى را نو آوردند : استعمال جيب بجاى وتر و زياد كردن ظل بر خطوط مثلثاتى . حل معادلات درجه سوم و تحقيق در علم مخروطات ، بناى اشكال در علم مثلث كروى براى حل مثلثات كروى كه همين اشكال تاكنون مورد استفاده است . ادخال ظل در مثلثات كه بقول موسيو شال در تاريخ علم هندسه : به اعمال اين طريقهء عمده و عالى ، اشكال پيچيده و مشكل داراى جيب و سهم زاويهء مجهوله تماما متروك گرديد و همين طريقه اكنون هم معمولست . « 2 » بقول گوستاولوبون سه پسر موسى بن شاكر از هيئت‌دانهاى قرن نهم ميلادى بودند كه ايشان تقديم اعتدالين را با صحتى تحقيق كردند كه تا آنوقت بدان پايه تحقيق نشده بود . و تقويم‌هاى سيارات را مرتب ساختند ، و عرض بلد بغداد را سى و سه درجه و 20 دقيقه قرار دادند ، كه با تحقيقات جديد ما فقط ده ثانيه تفاوت دارد . « 3 » چون اين هر سه برادر در ميكانيك ( حيل ) شهرت داشتند ، مردم اين علم را حيل بنى موسى گفتند . و در مخطوطات مكتبهء واتيكان روم مجموعهء خطى 317 موجود است كه آن را « كتاب الحيل بنى موسى بن شاكر منجم » ناميده‌اند . « 4 » بقول محققان آل شاكر در مركز اسلامى بغداد رصدخانه دوم را طرف پل بغداد و محل اتصال آن بطاق ساختند ، كه در ان كواكب را رصد بستند ، و حساب عروض اكبر و عروض قمر را استخراج كردند . « 5 » آل اماجور اماجور يا ماجور بدون همزه از خاندان فراغنه ( غالبا فريغونيان جوزجان ) و از

--> ( 1 ) - الفهرست 378 ( 2 ) - تمدن اسلام و عرب 585 ( 3 ) - همين كتاب 590 ( 4 ) - الاعلام 7 / 338 ( 5 ) - فوات الوفييات 1 / 151